Autorzy

Trwa wczytywanie

Zygmunt Nowakowski

NOWAKOWSKI Zygmunt, właśc. Z. Tempka (22 stycznia 1891 Kraków – 4 października 1963 Londyn), aktor, reżyser, dyr. teatru.

Był synem Błażeja Tempki i Heleny z Nowakowskich. Po ukończeniu gimn. w Krakowie, uczył się w krak. szkole dram. K. Gabryelskiego. Był uczniem I. Solskiej i A. Siemaszki. Od lipca 1910 zaczął występować w krak. T. Ludowym pod kier. E. Rygiera. Od 1911 do jesieni 1914 należał do zespołu T. im. Słowackiego w Krakowie; grał wówczas m.in. Sobolewskiego (Dziady), Kubę i Dziennikarza (Wesele). W 1914 wstąpił do Legionów Polskich, był na froncie, potem pracował w Departamencie Spraw Wojskowych. Od kwietnia 1918 do 1921 występował znowu w T. im. Słowackiego w Krakowie (w kwietniu 1921 z zespołem krak. T. Miejskiego w Cieszynie; we wrześniu 1921 tamże z krak. T. Bagatela). Prowadził również w Krakowie wraz z M. Jednowskim kursy dramatyczne. W tym okresie debiutował także jako reżyser – 6 listopada 1920 reżyserował w t. krak. Wielkiego człowieka do małych interesów. W sez. 1921/22 należał do zespołu T. Polskiego i T. Małego w Warszawie; grał m.in. rolę Wysockiego (Noc listopadowa), a w T. Małym reżyserował komedię Gałganek. W sez. 1922/23 występował w T. im. Słowackiego w Krakowie, w sez. 1923/24 grał i reżyserował w krak. T. Bagatela, w sez. 1924/25 w T. Miejskim w Łodzi, w sez. 1925/26 w T. Małym w Warszawie. W 1926–29 (przez trzy sez.) był dyr. T. Miejskiego im. Słowackiego w Krakowie. Mimo nie najlepszego zespołu i trudności finansowych okres jego dyrekcji w t. krak. zaznaczył się kilku ciekawymi pozycjami. Wymienić należy przede wszystkim dwa przedstawienia w inscenizacji i reżyserii N. – Turandot C. Gozziego (29 października 1927) i Krakowiaków i Górali wg tekstu W. Bogusławskiego i J.N. Kamińskiego z muzyką K. Kurpińskiego (10 listopada 1928). Szczególnie ostatnie widowisko zyskało sobie dużą popularność. Były to najwybitniejsze inscenizacje N.; wznawiał je z powodzeniem w sez. 1929/30 w T. Wielkim w Wilnie i w 1932 w T. Artystów w Warszawie. W Krakowie reżyserował m.in. Akropolis (1926 – pierwsze przedstawienie całości), Achilleis (1928, wraz z J. Sosnowskim), Różę (1928), Fausta J.W. Goethego (1928), Kupca weneckiego (1928); wznowił WeseleWyzwolenie. Reżyserował także wiele sztuk z repertuaru komediowego. Jako dyr. t. krak. wprowadził najnowsze urządzenia sceniczne (m.in. horyzont półokrągły, nowoczesne urządzenia świetlne).

W sez. 1929/30 gościnnie reżyserował w T. Wielkim w Wilnie i występował gościnnie na scenie T. Polskiego w Katowicach. W 1936 obchodził jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artyst. i od 28 stycznia do 13 kwietnia tego roku grał na scenie T. im. Słowackiego rolę Lucjana Lanciego (Chimery). Grat role bohaterów i amantów, a także z powodzeniem role charakterystyczne; ważniejsze: Gustaw-Konrad (Dziady), Konrad (Wyzwolenie), Poeta (Wesele), Horacy (Hamlet), Hrabia Henryk (Nie-boska komedia), Natan (Sędziowie), Metternich (Orlątko), Jakub (Głupi Jakub), Dolski (Wielki człowiek do małych interesów), Kiełbik (Polityka), Tartuffe (Świętoszek), Doolittle (Pygmalion).

Równolegle z pracą teatr. studiował na Uniw. Jagiell. i w 1921 uzyskał tytuł doktora filozofii na podstawie pracy Józef Narzymski i komedia społeczna (wyd. Kraków 1922). W 1915–16 pisał artykuły do „Dziennika Narodowego” i „Wiadomości Polskich”. Po 1930 poświęcił się prawie wyłącznie działalności lit. i dziennikarskiej, m.in. w 1930–39 współpracował z „Ilustrowanym Kurierem Codziennym” pisując b. popularne felietony i recenzje teatralne.

W 1939 wyjechał za granicę i odtąd stale przebywał na emigracji w Londynie. Był tam prezesem honorowym utworzonego w 1942 Stow. Muzyków i Artystów Polskich. W Londynie, w czasie II wojny świat. i po jej zakończeniu był opiekunem i współpracownikiem emigracyjnego T. Polskiego; wygłaszał też wiele prelekcji i odczytów o tematyce teatralnej. W 1949 (21 III) w sali Scala Theatre wystawił w swojej reżyserii Sędziów S. Wyspiańskiego. Był inicjatorem Tow. Przyjaciół T. Polskiego w Londynie. Brał czynny udział w tamtejszym życiu kulturalnym. Pisał liczne felietony zamieszczane w czasopismach emigracyjnych. Był autorem powieści, nowel, w tym wielu o tematyce teatr. (m.in. Start Edmunda Sulimy, Cuda teatru, Geografia serdeczna), pisał o aktorach (m.in. Pamięci Józefa Sosnowskiego, wspomnienia o Z. Czaplińskiej, S. Stanisławskim, S. Wysockiej w Stratach kultury polskiej).

Z jego utworów dram. największy sukces zdobyła Gałązka rozmarynu, poza tym Tajemniczy pan, Puchar wędrowny.

Bibliografia

Kreczmar: Notatnik: Kreczmar: Drugi notatnik; Lorentowicz: T. Polski; Łoza: Czy wiesz I (il.); SWPP II; Dz. pol. i Dz. Żołnierza 1963 nr 240; Ilustr. Prz. teatr. 1921 nr 15 (il.); Sł. powsz. 1963 nr 246; Tempo Dnia 1936 nr 29 (S.W. Balicki); Afisze, IS PAN, MTWarszawa.

Ikonografia

W. Drabik: N. jako Konrad (Dziady), akw., repr. Wincenty Drabik – katalog wystawy pośmiertnej Tow. Zachęty Sztuk Pięknych, Warszawa 1934; K. Sichulski: Portret, repr. T. Kudliński: Młodości mej stolica, Warszawa 1970; S. Dąbrowski: Portret, rys. – Bibl. Jagiell. (Gabinet Rycin); Fot. pryw. i w rolach – IS PAN, MTWarszawa.

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego 1765–1965, PWN Warszawa 1973
Zachowano konwencję bibliograficzną i skróty używane w źródłowej publikacji.

Uzupełnienia bibliograficzne

  • Korespondencja teatralna Zygmunta Nowakowskiego 1920-1939, wybór i opracowanie Diana Poskuta-Włodek, „Pamiętnik Teatralny” 2007 z. 1-2, s. 209-290
  • Poskuta-Włodek Diana, Dzieje teatru w Krakowie 1918-1939. Zawodowe teatry dramatyczne, Kraków 2012

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji