Autorzy

Trwa wczytywanie

Jarosław Iwaszkiewicz

(ur. 20 lutego 1894, Kalnik na Kijowszczyźnie - zm. 2 marca 1980, Warszawa, Polska)
Poeta, prozaik, dramaturg, autor liryków, opowiadań, noweli, powieści, esejów podróżniczych, dramatów, szkiców o literaturze i muzyce; tłumacz, redaktor pism kulturalnych, dyplomata, poseł na sejm, "człowiek-instytucja". Dla jednych "pisarz wielkiego formatu" [Jan Józef Szczepański], "ambasador literatury polskiej znany na szerokim świecie [Julian Krzyżanowski], dla innych pisarz "zawłaszczony przez ludową władzę" albo wręcz "upaństwowiony" [Tomasz Burek], "globtrotter, smakosz, poeta i pionek" [Leopold Tyrmand].
Jarosław Iwaszkiewicz urodził się na dawnych kresach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, w skromnie żyjącej rodzinie buchaltera cukrowni. Rodzina pielęgnowała tradycje patriotyczne i powstańcze; udział w powstaniu styczniowym zamknął ojcu przyszłego pisarza drogę do kariery. Jarosław był najmłodszym z pięciorga dzieci Iwaszkiewiczów; wcześnie straciwszy ojca, wychował się w otoczeniu zdominowanym przez kobiety, był silnie związany z matką. Na rozwój intelektualny chłopca silny wpływ wywarła rodzina Szymanowskich, a zwłaszcza kompozytor Karol Szymanowski - daleki kuzyn i przyjaciel, starszy od Jarosława o dziesięć lat.
Iwaszkiewicz rozpoczął naukę w szkole Karola Szulca w Warszawie, dokąd na krótko przeniósł się z matką po śmierci ojca (1902). Po powrocie na Ukrainę (1904) uczęszczał do gimnazjum rosyjskiego w Elizawetgrodzie, a od 1909 - do gimnazjum w Kijowie. W 1912 roku rozpoczął studia na wydziale prawa Uniwersytetu Kijowskiego; jednocześnie uczęszczał do konserwatorium, chciał bowiem komponować. Studia przerwała wojna. W 1918 roku Iwaszkiewicz wstąpił do II Korpusu Polskiego i wziął udział w kilku potyczkach. Gdy Austriacy rozbroili Korpus, wrócił do Kijowa, a po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną wyjechał do Warszawy. Choć w Warszawie czuł się obco, jakby znalazł się na emigracji, dzięki koneksjom towarzyskim szybko zaklimatyzowal się w nowym środowisku. Najpierw pracował jako nauczyciel domowy u Potockich, a od 1920 roku redagował dział artystyczny w "Kurierze Polskim", równocześnie współpracując z "Tygodnikiem Ilustrowanym" i "Kurierem Lwowskim", a także sprawując funkcję sekretarza w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych. W 1923 roku rozpoczął karierę w służbie państwowej - został sekretarzem Macieja Rataja, marszałka sejmu. W 1922 roku Iwaszkiewicz ożenił się z Anną Lilpop, córką zamożnego przemysłowca warszawskiego. W 1924 roku urodziła się córka Maria, a cztery lata później - Teresa. W 1928 roku Iwaszkiewiczowie wprowadzili się do domu w Stawisku, w dziedzicznych dobrach Anny.
Iwaszkiewicz zaczął pisać wiersze i dramaty w wieku dziewięciu lat, debiutował oficjalnie sonetem "Lilith" w jedynym numerze pisma "Pióro", które ukazało się w Kijowie w 1915 roku. Po przyjeździe do Warszawy poznał Leszka Serafinowicza, Juliana Tuwima i Antoniego Słonimskiego, którzy dokooptowali go do swojej grupy występującej w kawiarni "Pod Pikadorem". Tu młodzi poeci - przyszli skamandryci - czytali swoje wiersze. W 1920 roku w nowym miesięczniku literackim "Skamander" Iwaszkiewicz opublikował powieść poetycką "Zenobia. Palmura".
Książkowym debiutem pisarza był wydany w 1919 roku tom wierszy "Oktostychy". W 1922 roku opublikował kolejny tomik poetycki - "Dionizje", w następnym roku ukazała się powieść "Hilary syn buchaltera". W 1925 roku Iwaszkiewicz wydał kolejną powieść "Księżyc wschodzi", a rok później - tom esejów "Pejzaże sentymentalne". Iwaszkiewicz pisał dużo, jako jedyny skamandryta był równocześnie poetą i prozaikiem. W 1925 roku zrezygnował z kariery urzędniczej, chcąc poświęcić się pisaniu. Pół roku spędził w Paryżu, gdzie Szymanowski ułatwił mu wstęp na literackie salony. W 1927 roku powrócił do pracy w charakterze urzędnika - został kierownikiem referatu propagandy sztuki w Wydziale Prasowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W 1932 roku wstąpił na służbę dyplomatyczną jako sekretarz poselstwa w Kopenhadze, od 1935 roku sprawował analogiczną funkcję w Brukseli. Rok później powrócił do kraju i poświęcił się wyłącznie twórczości literackiej. W latach trzydziestych ukazały się między innymi trzy ważne tomy poezji (1931 - "Powrót do Europy", 1933 - "Lato 1932", 1938 - "Inne życie"), powieść historyczna "Czerwone tarcze" (1934) oraz "Pasje błędomierskie" (1938) , opowiadania "Brzezina" (1933), "Panny z Wilka" (1933) i "Młyn nad Utratą" (1936). W drugiej połowie lat trzydziestych Iwaszkiewicz zdobył też uznanie jako dramaturg. Z wcześniejszych utworów scenicznych wydano drukiem "Kochanków z Werony" (1928, premiera 1930), natomiast młodzieńcze dramaty ("Samobójstwo. Konwersacje o tragedii", "Bal u księżnej belwederskiej", "Kardynałowie") ukazały się już po śmierci pisarza. W 1936 roku sukces sceniczny odniosło opublikowane w tym samym roku "Lato w Nohant", dramat osnuty wokół biografii Fryderyka Chopina. Przedstawienie w Teatrze Polskim w Warszawie zagrano 160 razy. W 1938 roku odbyła się premiera "Maskarady", której bohaterem jest Aleksander Puszkin. Sztuka ustaliła pozycję autora jako dramaturga o znakomitym wyczuciu sceny. Powojenne dramaty Iwaszkiewicza ("Pod akacjami", "Gospodarstwo", "Wesele pana Balzaka", "Kosmogonia") nie osiągnęły klasy "Lata w Nohant" i "Maskarady", wciąż obecnych na naszych scenach.
Okres okupacji Iwaszkiewicz spędził w swoim majątku. W Stawisku znajdowali schronienie pisarze i artyści, także pochodzenia żydowskiego (załatwiał im dokumenty, szukał schronienia, przewoził). Odbywały się wieczory autorskie, odczyty, wykłady i koncerty.
W okresie powojennym pisarz zaangażował się w życie publiczne jeszcze silniej niż w dwudziestoleciu międzywojennym i to na różnych płaszczyznach. Zaangażowany w odbudowę warszawskiego Teatru Polskiego, został jego kierownikiem literackim (1946-49), pracował w redakcji poznańskiego "Życia Literackiego" (1945-46) i był redaktorem naczelnym "Nowin Literackich" (1947-48). Był także długoletnim prezesem Związku Literatów Polskich (1945-49, 1959-80), działał w PEN-Clubie (w latach 1955-65 był wiceprezesem polskiego PEN-Clubu). Jako redaktor naczelny "Twórczości" (1955-80) publikował i omawiał najlepsze dzieła polskiej literatury powojennej, nie wyłaczając literatury rozrachunkowej. Był przewodniczącym Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Włoskiej i wiceprzewodniczącym Towarzystwa Muzycznego im. Fryderyka Chopina. Brał także udział w życiu politycznym: był wieloletnim posłem na sejm PRL (1952-80), przez kilka lat pełnił rolę marszałka - seniora, udzielał się w międzynarodowym ruchu pokojowym. Władzom był potrzebny, traktowano go jako człowieka sympatyzującego "z linią partii", a zarazem cieszącego się autorytetem w kręgach inteligencji twórczej. Korzystał ze splendorów władzy, brał udział w oficjalnych uroczystościach, przyjmował odznaczenia i ordery od władzy ludowej; z drugiej jednak strony opozycyjnych pisarzy bronił przed represjami i zabiegał o wydanie ich książek. W 1968 nie dopuszczał do usuwania pisarzy pochodzenia żydowskiego z ZLP.
Jako pisarz haracz na rzecz socrealizmu spłacił opowiadaniem "Ucieczka Felka Okonia", dramatem "Odbudowa Błędomierza" (1951) i powieścią dydaktyczną dla młodzieży "Wycieczka do Sandomierza" (1953).
W okresie powojennym poświęcił się głównie eseistyce, która była owocem jego licznych podróży ("Książka o Sycylii" - 1956, "Książka moich wspomnień" - 1957, "Petersburg" - 1976, "Podróże do Włoch" - 1977, "Podróże do Polski" - 1977). W latach 1956-62 wydał trzytomową powieść "Sława i chwała", ukazując - poprzez losy Polaków od początku pierwszej wojny światowej do zakończenia drugiej - rozległą panoramę przemian społeczno-politycznych. Opublikował kolejne tomy opowiadań: "O psach, kotach i diabłach" (1969), "Sny. Ogrody. Selenit" (1974) oraz "Noc czerwcowa. Zarudzie. Heidenreich" (1976). W późnych wierszach Iwaszkiewicza dominuje nastrój melancholii i przemijania ("Jutro żniwa" - 1963, "Krągły rok" - 1967, "Xenie i elegie" - 1970, "Śpiewnik włoski" - 1974, "Mapa pogody" - 1977, "Muzyka wieczorem" - 1980).
Iwaszkiewicz był trzykrotnym laureatem Nagrody Państwowej I stopnia, dwukrotnym - Nagrody Ministra Kultury i Sztuki; otrzymał nagrodę Lenina (1970) i włoska nagrodę Premio Mondello (1979).
Iwaszkiewicz był tradycjonalistą; trzymając się z daleka od eksperymentów kontynuował tradycyjne poetyki. Już pierwsze dwa tomy wierszy ukazały rozdarcie pisarza między dwoma biegunami, estetyzmem i zaangażowaniem społecznym, pasją życia i fascynacją śmiercią, Wschodem i Zachodem. W klasycystycznych "Oktostychach" kultura jest punktem odniesienia, a świat poetycki odznacza się sztucznością. W ekspresjonistycznych "Dionizjach" poeta odwołuje się do natury i próbuje pogodzić się z jej prawami. Te dwie wchodzące ze sobą w dialog orientacje i dwa języki artystyczne są obecne w całej poezji Iwaszkiewicza, znajdują również odzwierciedlenie w jego prozie. Prozę Iwaszkiewicza cechuje podejmowanie tematów egzystencjalnych, wnikliwa analiza psychologiczna, drobiazgowa obserwacja, koncentracja na pozornie nieważnych szczegółach, swobodne przechodzenie od narracji w pierwszej do narracji w trzeciej osobie. Ważnym wątkiem w twórczości Iwaszkiewicza, obecnym w jego prozie i dramatach, są losy artysty jako jednostki próbującej nadać własnym i cudzym doświadczeniom wymiar egzystencjalny.

Pracownia

X
Nie jesteś zalogowany. Zaloguj się.
Trwa wyszukiwanie

Kafelki

Nakieruj na kafelki, aby zobaczyć ich opis.

Pracownia dostępna tylko na komputerach stacjonarnych.

Zasugeruj zmianę

x

Używamy plików cookies do celów technicznych i analitycznych. Akceptuję Więcej informacji